Miejski Rzecznik Konsumentów

Miejski Rzecznik Konsumentów

Usługi edukacyjne

Increase Normal Decrease

Poradnik dla konsumentów powstał we współpracy ze Stowarzyszeniem Konsumentów Polskich.

opublikowany: Sobota, 3 Lipca 2010 - 19:20, afilipowicz

Określenie usługi edukacyjne jest używane w odniesieniu do wszystkich usług, które są związane z kształceniem, rozpoczynając od nauki języka, poprzez kursy przygotowawcze do matury, aż po płatne studia. Do umów o świadczenie usług edukacyjnych stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu cywilnego regulujące umowę zlecenia. Istotą umowy o świadczenie usługi edukacyjnej jest zobowiązanie szkoły do przeprowadzenia w sposób należyty zajęć, zgodnych z proponowanym programem nauki. Konsument za świadczone usługi uiszcza opłatę jednorazowo lub w ratach.

Standardem na rynku usług edukacyjnych jest stosowanie wcześniej przygotowanych przez szkoły umów. Konsumenci z reguły nie mają możliwości negocjowania postanowień umowy oraz kształtowania ich treści w porozumieniu ze szkołą. Tym bardziej konsument przed podpisaniem umowy powinien dokładnie przeczytać zarówno umowę, jak i regulamin szkoły. Podpisane przez konsumenta dokumenty będą źródłem praw i obowiązków stron umowy. Należy pamiętać, że szkoła wyższa ma obowiązek uregulować warunki odpłatności za studia w formie pisemnej umowy zawartej pomiędzy uczelnią, a studentem. Aby zadbać o swoje interesy należy dążyć do tego, aby każda inna umowa o świadczenie usługi edukacyjnej była zawierana w formie pisemnej.

Zawierając umowę ze szkołą zadbajmy o to, aby w umowie wyraźnie był oznaczony:
• przedsiębiorca,
• czas obowiązywania umowy,
• zasady odpłatności za naukę, czyli wysokość, terminy i sposób wnoszenia opłat,
• zobowiązania szkoły (liczba, terminy i miejsce zajęć oraz ich rodzaj).

Zwróćmy również uwagę, jak są uregulowane kwestie:
• rezygnacji z nauki,
• konsekwencje, które jesteśmy zobowiązani ponieść, gdy spóźnimy się z zapłatą za naukę.

Szkoły zwykle stosują gotowe wzory umów. Umowy często zabezpieczają interesy szkoły, a dyskryminują osoby korzystające z usług szkoły. Wyniki kontroli przeprowadzonych przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w szkołach wyższych i szkołach językowych potwierdzają, że przedsiębiorcy stosują niedozwolone postanowienia umowne. Aby dane postanowienie zostało uznane za niedozwolone musi być nie uzgodnione indywidualnie z konsumentem oraz kształtować prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Klauzula uznana za niedozwoloną nie wiąże konsumenta. W chwili obecnej w rejestrze klauzul niedozwolonych, prowadzonym przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów znajduje się blisko 200 zapisów z branży edukacyjnej. Od momentu wpisania klauzuli niedozwolonej do rejestru jej stosowanie w obrocie z konsumentami staje się zakazane.

Z analizy niedozwolonych klauzul znajdujących się w rejestrze wynika, że szkoły najczęściej:

• zastrzegają sobie prawo do jednostronnej zmiany umowy lub jej istotnych punktów dotyczących w głównej mierze opłaty za naukę (czesnego w przypadku szkół wyższych). Należy podkreślić, że konsument powinien mieć możliwość oszacowania całkowitego kosztu nauki. Brak określonych precyzyjnych przesłanek dla zmian opłaty za naukę, czy też maksymalnej wysokości o jaką może ona wzrosnąć narusza interesy konsumentów.
• przyznają sobie wyłączne prawo do wiążącej interpretacji umowy, zastrzegają przykładowo, że interpretacji postanowień regulaminu dokonuje rektor, a to pozwala na jednostronne kształtowanie treści umowy,
• przyznają sobie prawo do zatrzymania wniesionych przez konsumenta opłat i czesnego w przypadku jego rezygnacji z nauki,

  1. 1.
    Wniosek o udzielenie pomocy w sprawie o ochronę praw konsumenta
    (plik: wniosek_o_udzielenie_pomocy_w_sprawie_o_ochrone_praw_konsumenta.doc, rozmiar pliku: 71 KB)
    Pobierz
  2. 2.
    wezwanie do wykonania lub należytego wykonywania umowy
    (plik: wezwanie_do_wykonania_lub_nalezytego_wykonywania_umowy.docx, rozmiar pliku: 13.49 KB)
    Pobierz
  3. 3.
    wezwanie do zapłaty odszkodowania
    (plik: wezwanie_do_zaplaty_odszkodowania.docx, rozmiar pliku: 18.76 KB)
    Pobierz
  1. 1.
    wyrok SOKiK z 9 listopada 2010 XVII Amc 154_10
    (plik: wyrok_sokik_z_9_listopada_2010_xvii_amc_154_10.docx, rozmiar pliku: 12.15 KB)
    Pobierz
  2. 2.
    wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 12 października 2012 r. I ACa 450_12
    (plik: wyrok_sadu_apelacyjnego_w_warszawie_z_12_pazdziernika_2012_r._i_aca_450_12.docx, rozmiar pliku: 26.38 KB)
    Pobierz
  3. 3.
    wyrok SOKiK z 1 marca 2007 r. XVII Amc 12_06
    (plik: wyrok_sokik_z_1_marca_2007_r._xvii_amc_12_06.docx, rozmiar pliku: 14.29 KB)
    Pobierz
  4. 4.
    uchwała SN z 21 października 2015 r. III CZP 67_15
    (plik: uchwala_sn_z_21_pazdziernika_2015_r._iii_czp_67_15.docx, rozmiar pliku: 17.97 KB)
    Pobierz
  1. 1.
    Przejdź
  2. 2.
    Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym
    (adres: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20051641365)
    Przejdź
  3. 3.
    Ustawa z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym oraz niektórych innych ustaw
    (adres: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20140001198)
    Przejdź
zamknij
Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dane adresowe:
Warszawa, Plac Powstańców Warszawy 1
00-950 Warszawa
Dane kontaktowe:
phone.: 22 55 60 800
fax: uokik@uokik.gov.pl
zamknij

Zgodnie z przepisami prawa, umowy o nauczanie zawierane przez konsumentów z uczelnią wyższą, szkołą policealną, innymi placówkami oświatowymi, bądź wychowawczymi, takimi jak przedszkole, czy żłobek, mają charakter umowy zlecenia.

Są to umowy wzajemne, w których obie strony zobowiązują się w taki sposób, że świadczenie jednej strony ma być odpowiednikiem świadczenia drugiej strony. I tak, przedsiębiorca świadczy usługi edukacyjne, za które konsument uiszcza czesne lub inne opłaty (wynagrodzenie).

Przykład:
Pani Ewa jest mamą czteroletniego Adasia, który od września idzie do przedszkola. Pani Ewa, zapisała Adasia kilka miesięcy temu do prywatnego przedszkola, na wypadek gdyby nie został przyjęty do publicznego przedszkola, które dysponowało ograniczoną liczbą miejsc. Zawarła z prywatnym przedszkolem umowę o odpłatne świadczenie usług.
W ramach tej umowy, przedszkole świadczy na rzecz dziecka usługi z zakresu opieki, wychowania i edukacji, a konsument płaci za te usługi wynagrodzenie – miesięczne czesne. Umowa może przewidywać jeszcze inne opłaty, np. jednorazowe wpisowe, które najczęściej są wpłacane w chwili zapisywania dziecka do przedszkola.

W przypadku umowy z przedszkolem, przepisy prawa nie zawierają obowiązku sporządzenia jej w określonej formie. Jednak mając na uwadze swoje interesy, powinieneś dążyć do zawarcia umowy w formie pisemnej. Tak, abyś w przypadku ewentualnego sporu mógł wykazać, czego dokładnie dotyczyła umowa i na co umówiłeś się z przedsiębiorcą.

Jedynie w przypadku umów zawieranych przez studenta z uczelnią, tj. publiczną lub niepubliczną szkołą wyższą, istnieje obowiązek sporządzenia umowy w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Niezachowanie pisemnej formy umowy powoduje, iż umowa ta jest nieważna z mocy prawa.

Przykład:
Pan Mateusz kilka dni temu odebrał decyzję o przyjęciu na studia wraz z informacją, w jakim terminie należy podpisać umowę. Po kilku dniach udał się na uczelnię dopełnić wszystkich formalności. Gdyby umowa nie została podpisana przez niego i/lub przez władze uczelni, umowa by nie istniała i nie byłoby żadnych zobowiązań stron: Mateusz nie byłby studentem, a uczelnia nie mogłaby żądać zapłaty za studia.

Jeśli jesteś zainteresowany zawarciem umowy z uczelnią wyższą masz możliwość dokładnego zapoznania się z warunkami takiej umowy, bowiem każda publiczna i niepubliczna szkoła wyższa jest obowiązana umieścić wzór umowy na swojej stronie internetowej.

Podstawa prawna:
art. 60, 73 § 1, 487 § 2, 750 Kodeksu cywilnego,
art. 160 a ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

zamknij

W przypadku umów o świadczenie usług edukacyjnych zawieranych w obrocie z konsumentami, przedsiębiorcy najczęściej posługują się przygotowanymi już wcześniej umowami – tzw. wzorcami umownymi. Zdarza się, że w umowach tych przedsiębiorcy umieszczają zapisy, które mogą nie być korzystne dla ciebie i mogą stanowić tzw. klauzule niedozwolone.

Przykład:
Pani Ewa właśnie otrzymała informację, że Adaś został przyjęty do przedszkola publicznego, które znajduje się przy tej samej ulicy, przy której mieszka Pani Ewa z rodziną. W tej sytuacji Pani Ewa zażądała zwrotu wpisowego wpłaconego na rzecz prywatnego przedszkola, z którym wcześniej zawarła umowę o świadczenie usług. Jednak przedszkole odmawia zwrotu pieniędzy twierdząc, że w umowie, którą podpisała Pani Ewa jest wyraźny zapis, że wpisowe nie podlega zwrotowi.

Zapis, wyłączający możliwość zwrotu kwoty wpisowego, w sytuacji kiedy rozwiązujesz umowę zanim przedszkole (szkoła) rozpoczęło wykonywanie usług, może być niedozwolonym postanowieniem umownym. I nie ma znaczenia, czy chodzi tu o zwrot kwoty czesnego, czy wpisowego.

Oczywiście przedszkole może żądać od ciebie zapłaty wynagrodzenia za czas, w którym świadczyło usługi dla twojego dziecka. Jednak takie żądanie za czas, kiedy ani przedszkole usług nie świadczyło, ani dziecko z nich nie korzystało, jest niezasadne.

W jednym ze swoich wyroków (z dnia 9 listopada 2010 r. sygn. akt XVII AmC 154/10) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie umowne, stosowany przez przedszkole zapis „wpisowe i czesne nie podlegają zwrotowi w przypadku rezygnacji przez Usługobiorcę z usług świadczonych przez Usługodawcę”. W takim przypadku strony powinny dokonać rozliczeń z tytułu faktycznie świadczonych przez przedszkole usług.

Przykłady niedozwolonych postanowień umownych w umowach o świadczenie usług edukacyjnych znajdziesz tutaj.

Podstawa prawna:
art. 750, 385³ pkt 12 i 13 Kodeksu cywilnego

zamknij

Przykład:
Pan Filip kilka tygodni temu zapisał się do szkoły językowej na intensywny kurs nauki języka francuskiego, trwający rok czasu. Opłatę za kurs uiścił w całości, a jego pracodawca w najbliższym czasie miał zwrócić Panu Filipowi te koszty przyznając mu dofinansowanie. Wkrótce jednak okazało się, że pracodawca Pana Filipa nie może zrealizować dofinansowania, a ponieważ Pan Filip nie miał pieniędzy na opłatę kursu postanowił zrezygnować z zajęć. W szkole poinformowano Pana Filipa, że nie ma możliwości rezygnacji z kursu, a nawet jeśli nie będzie uczęszczał na zajęcia i tak nie otrzyma wpłaconej kwoty.

Jeśli szkoła, z którą zawarłeś umowę o naukę języka obcego odmawia ci zwrotu wpłaconych pieniędzy i twierdzi, że nie możesz rozwiązać tej umowy, wprowadza cię w błąd. Dający zlecenie może je wypowiedzieć w każdym czasie, niezależnie od tego czy umowa została zawarta na czas oznaczony czy na czas nieoznaczony.

Umowy o świadczenie usług edukacyjnych są na ogół zawierane na czas oznaczony (jeden semestr, jeden rok). I jeśli taka jest też twoja umowa, to obowiązuje ona przez oznaczony okres, chyba, że zdecydujesz się na jej przedłużenie. Umowa na czas oznaczony wygasa z upływem czasu, na który została zawarta.

Zwykle w umowach terminowych nie ma zapisu, który daje ci możliwość rozwiązania umowy w drodze wypowiedzenia, choć strony mogą go wprowadzić do umowy. Gdyby jednak takiego zapisu w twojej umowie nie było, nie oznacza, że nie możesz tej umowy wypowiedzieć.

Umowę, którą zawarłeś ze szkołą, możesz wypowiedzieć w każdym momencie jej trwania, bez względu na okoliczności i w zasadzie bez konieczności podawania powodu wypowiedzenia. Musisz jednak pamiętać, że z uwagi na to, iż jest to umowa o charakterze odpłatnym, wypowiadając ją bez ważnego powodu, zobowiązany jesteś do naprawienia szkody wyrządzonej przedsiębiorcy przez swoje wypowiedzenie.

PAMIĘTAJ! Nawet, jeśli przyczyną wypowiedzenia umowy był ważny powód (taki, jak np. długotrwała choroba, zmiana miejsca zamieszkania), decydując się na wypowiedzenie umowy, zobowiązany jesteś do zwrotu przyjmującemu zlecenie (czyli szkole, przedszkolu) wydatków, które przedsiębiorca poniósł w celu należytego wykonania umowy dla ciebie. Zwrot, którego będziesz musiał dokonać, obejmuje wydatki poczynione przez organizatora do dnia wypowiedzenia umowy i co do zasady powinien nastąpić z ustawowymi odsetkami. Ponadto, zobowiązany jesteś do zapłaty takiej części wynagrodzenia, która odpowiada dotychczasowym czynnościom przyjmującego zlecenie przedsiębiorcy.

Wypowiedzenie dokonywane jest przez oświadczenie złożone drugiej stronie i wywiera skutek od chwili złożenia. Jeśli strony wprowadziły w umowie termin wypowiedzenia, identyczny bez względu na przyczynę rozwiązania umowy, to zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2012 r. (I ACa 450/12)  także w przypadku wypowiedzenia umowy z ważnych przyczyn wygaśnięcie więzi obligacyjnych łączących strony umowy może nastąpić dopiero po upływie umownego terminu wypowiedzenia.

 

Podstawa prawna:
art. 746, 750 Kodeksu cywilnego

zamknij

Szkoła ma prawo do zmiany umowy w trakcie jej obowiązywania, ale nie może tego robić dowolnie i zmiana taka powinna być dokonana na podstawie odpowiedniego zapisu znajdującego się w umowie - tzw. klauzuli modyfikacyjnej. Oznacza to, że w umowie, którą zawarłeś rozpoczynając naukę na uczelni, powinien być zapis, który jasno precyzuje okoliczności, w jakich szkoła może zmienić warunki umowy.

Ponadto, każdorazowo zmiana umowy pociąga za sobą obowiązek dostarczenia ci jej nowego wzorca. Nie wystarczy ogłoszenie zmiany umowy w taki sposób, abyś mógł zapoznać się z informacją o zmianie np. na tablicy informacyjnej w szkole.

Jeśli szkoła zmienia warunki umowy masz prawo ją wypowiedzieć. Pozbawienie takiego uprawnienia – w drodze zapisu w umowie – stanowi niedozwoloną klauzulę umowną.

Przykład:
Pan Marcin jest studentem prywatnej uczelni i zawsze płaci czesne w terminie. Kilka dni temu, ku swojemu zaskoczeniu otrzymał pismo z działu finansowego uczelni wzywające go do zapłaty czesnego. Po wyjaśnieniu sprawy okazało się, że w trakcie przerwy semestralnej rektor uczelni podjął decyzję o podwyższeniu kwoty czesnego, a informację o tym umieszczono na tablicy informacyjnej.

Takie postępowanie uczelni jest niezgodne z prawem.

W jednym z wyroków Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwoloną klauzulę umowną postanowienie, w którym szkoła zastrzegała, że wysokość czesnego ustali swoim wewnętrznym zarządzeniem, a o podwyżce poinformuje na tablicy ogłoszeniowej oraz w Internecie (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 1 marca 2007 r. sygn. XVII Amc 12/06). Sąd uznał, że sposób informowania o podwyżce nie jest właściwy, bo umowa o naukę nie jest transakcją zawieraną w drobnych bieżących sprawach życia codziennego, dlatego jej zmiana (podwyżka opłat) powinna być zakomunikowana uczniom przez doręczenie im nowych warunków.

 

Podstawa prawna:
Art. 384 § 2 , 384[1],  385[3] pkt 10 Kodeksu cywilnego

zamknij

Przykład:
Pani Aneta od kilku miesięcy uczęszcza na zajęcia w szkole językowej. Zapisała się na kurs, bo zajęcia miały być prowadzone w czteroosobowych grupach i przez rodowitych Hiszpanów. Z czasem do jej grupy dołączyły jeszcze dwie osoby, a ostatnio poinformowano ją, że od przyszłego miesiąca zajęcia będzie prowadziła polska lektorka. Pani Aneta obawia się, że w tej sytuacji szkoła nie przygotuje jej do egzaminu, a ona nie uzyska certyfikatu.

Obowiązkiem szkoły jest wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią, czyli świadczyć usługi edukacyjne zgodnie z warunkami umowy. I jeśli szkoła nie dopełnia tego obowiązku, naraża się na odpowiedzialność odszkodowawczą z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania.

Będąc uczniem, słuchaczem czy studentem masz prawo oczekiwać od przedsiębiorcy, że będzie świadczył usługi z należytą starannością, uwzględniając przy tym odpowiednie standardy kształcenia.

Jeśli jakość świadczonych przez szkołę usług odbiega od tego, do czego szkoła się zobowiązała (np. zajęcia miały być prowadzone w grupach czteroosobowych, podczas gdy w zajęciach uczestniczy np. dziesięć osób, zajęcia miał prowadzić native speaker, a prowadzi student filologii), masz prawo wezwać przedsiębiorcę do należytego świadczenia usług.

W takiej sytuacji powinieneś przygotować pismo, w którym wskazujesz iż, faktyczna jakość usług znacznie odbiega od tych określonych w umowie i jednocześnie wzywasz szkołę do wykonania umowy zgodnie z jej warunkami w wyznaczonym przez ciebie terminie. Wzór pisma znajdziesz tutaj.

Jeśli szkoła nie zareaguje na twoje wezwanie i nie zmieni sposobu ani jakości świadczonych usług, masz prawo żądać odszkodowania za nienależyte kształcenie przez szkołę, a nawet odstąpić od umowy.

W przypadku żądania odszkodowania powinieneś przygotować pismo wzywające do zapłaty określonej sumy pieniężnej adekwatnej do poniesionej przez ciebie szkody majątkowej. W piśmie tym musisz opisać, w jaki sposób przedsiębiorca przyczynił się do twojej szkody majątkowej.

Twoje uprawnienia wynikają z tego, iż umowa o świadczenie usług edukacyjnych jest umową starannego działania, której przedmiotem jest wykonywanie określonych czynności. Czynności te mogą, ale nie muszą zmierzać do osiągnięcia rezultatu. Zatem przyjmujący zamówienie w umowie o świadczenie usług, tj. szkoła, nie bierze na siebie ryzyka związanego z niepomyślnym wynikiem czynności.

Podstawa prawna:
art. 471, 491 Kodeksu cywilnego

zamknij

Przedawnienie jest instytucją prawa cywilnego, która ogranicza w czasie możliwość dochodzenia roszczenia.

Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się lub mogło stać się wymagalne, a więc od momentu, gdy dłużnik zobowiązany był do spełnienia swojego świadczenia (np. zapłaty ceny). Jego skutkiem jest to, że po upływie terminu przedawnienia ten, przeciw komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia.

W przypadku roszczeń uczelni wyższej, okres przedawnienia zależy od daty zawarcia umowy.

  • jeśli umowa była zawarta po 30 września 2014 r., to roszczenia uczelni wyższej publicznej i niepublicznej przedawniają się z upływem trzech lat;
  • jeżeli umowa była zawarta przed dniem 1 października 2014 r., to roszczenia o opłatę za studia uczelni wyższej, zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2015 r. (III CZP 67/15), przedawniają się z upływem dziesięciu lat.

Roszczenia szkoły policealnej lub językowej, czy przedszkola przedawniają się z upływem lat dwóch.

Przykład:
Pan Andrzej kilka dni temu wyjął ze skrzynki list ze swojej uczelni. Okazało się, że jest to wezwanie do zapłaty kwoty 250 zł tytułem nieuiszczonej opłaty na pierwszym roku studiów. Pan Andrzej jest zaskoczony tym pismem, tym bardziej, że studia na Uniwersytecie ukończył osiem lat temu i nie pamięta, czy uiścił opłatę, czy też nie. I teraz nie wie, czy powinien zapłacić żądaną sumę zgodnie z wezwaniem, które otrzymał.

Roszczenie o zapłatę opłaty, której dotyczy to wezwanie do zapłaty, przedawniło się z upływem dziesięciu lat. Andrzej może, ale nie musi zastosować się do wezwania.

 

Również konsument może mieć roszczenia względem placówki świadczącej usługi edukacyjne.
Roszczenia majątkowe konsumenta:

  • wynikające z umowy zawartej z uczelnią wyższą publiczną i niepubliczną przedawniają się z upływem trzech lat.
  • wynikające z umowy o świadczenie usług edukacyjnych zawartej ze szkołą policealną, szkołą językową, a także z przedszkolem, przedawniają się z upływem dziesięciu lat.
     

Podstawa prawna:
art. 118, 751 pkt 2 Kodeksu cywilnego,
art. 160 a ust. 7 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym,
art. 32 ustawy o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym oraz niektórych innych ustaw