Miejski Rzecznik Konsumentów

Miejski Rzecznik Konsumentów

Niedozwolone postanowienia umowne

Increase Normal Decrease

Poradnik dla konsumentów powstał we współpracy ze Stowarzyszeniem Konsumentów Polskich.

opublikowany: Poniedziałek, 30 Grudnia 2013 - 18:36, afilipowicz

Szczegółowe informacje znajdziesz w zakładce Porady 2016

W kolejnych zakładkach znajdziesz przydatne wzory pism, obowiązujące przepisy i adresy instytucji.

  1. 1.
    Przejdź
  2. 2.
    Kodeks postępowania cywilnego.
    (adres: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296)
    Przejdź
  3. 3.
    Ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów
    (adres: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20070500331)
    Przejdź
zamknij
Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dane adresowe:
Warszawa, Plac Powstańców Warszawy 1
00-950 Warszawa
Dane kontaktowe:
phone.: 22 55 60 800
fax: uokik@uokik.gov.pl
zamknij
Stowarzyszenie Konsumentów Polskich (organizacja pozarządowa) Dane adresowe:
Warszawa, Marcina Kasprzaka 49
01-234 Warszawa
zamknij

Codziennie zawierasz wiele umów, wsiadając do autobusu, czy podpisując umowę z operatorem telekomunikacyjnym, albo z bankiem. Niektóre z tych umów nie są przez ciebie negocjowane, nie masz faktycznego wpływu na ich treść: przystępujesz do nich i podpisujesz umowę w kształcie zaproponowanym przez przedsiębiorcę.  Są to umowy zawierane według wzorca umowy. Przy czym do wzorca zalicza się zarówno dokument o nazwie „umowa", jak i stanowiące załącznik do umowy ogólne warunki umów, czy regulaminy.

Taki  wzorzec umowny wiąże cię - jest dla ciebie obowiązujący, gdy został ci doręczony przed zawarciem umowy. Chodzi o to, żebyś miał możliwość zapoznania się z jego treścią. Bądź uważny, koniecznie sprawdź czy w treści umowy znajduje się oświadczenie, że otrzymałeś załączniki w postaci regulaminu, czy ogólnych warunków umów. Jeżeli tak jest, domagaj się ich wydania i przeczytaj je  zanim złożysz podpis na umowie.

Umowy zawierane powszechnie, w drobnych, bieżących sprawach życia codziennego nie wymagają podpisania i doręczenia wzorów, wiążą cię, jeżeli z łatwością mogłeś zapoznać się z treścią takiego wzorca.

 

Przykład:  

Kiedy kupujesz bilet na basen, nikt nie wręcza ci regulaminu basenu, nie podpisujesz umowy na piśmie. Regulamin - wzorzec jest wywieszony na basenie i możesz z łatwością się z nim zapoznać.

 

Wzorzec umowy powinien być sformułowany w sposób jednoznaczny i zrozumiały dla  ciebie. Gdyby doszło do sporu i sprawa trafiłaby do sądu, postanowienia niejednoznaczne zawsze będą tłumaczone na  twoją korzyść, jeżeli jesteś konsumentem.

Gdy zdarzy się taka sytuacja, że podpiszesz umowę sprzeczną z treścią wzorca obowiązującego u przedsiębiorcy, wiąże was umowa, która została podpisana, a nie wzorzec.

 

 

Podstawa prawna: 

art. 385-385 3    Kodeksu cywilnego

art. 23a-23d, art. 99a-99f ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów  

art. 47945   kodeksu postępowania cywilnego

zamknij

Może się zdarzyć, że w twojej umowie znajdą się postanowienia, które zostaną uznane za niedozwolone postanowienia umowne. Oceny takiej dokonuje sąd powszechny bądź Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Żeby postanowienie uznać za niedozwolone, musi spełniać łącznie następujące warunki:

1) nie zostało uzgodnione indywidualnie, przykładowo pochodzi z wzorca umowy, czyli  jest to takie postanowienie umowy, na które nie miałeś rzeczywistego wpływu; gdyby przedsiębiorca twierdził, że dane postanowienie było z tobą negocjowane, musi to udowodnić;

2) kształtuje twoje prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, co oznacza, że przyznane  ci prawa wynikające z danego postanowienia lub nałożone na  ciebie obowiązki nie mogą zostać ocenione jako uczciwe; oceny zgodności postanowienia z dobrymi obyczajami dokonuje się biorąc pod uwagę całą sytuację, która miała miejsce w chwili zawierania umowy. Analizuje się treść umowy, okoliczności zawarcia umowy (przykładowo: czy byłeś zaskoczony propozycją zawarcia umowy, czy przeciwnie sam zaproponowałeś jej zawarcie przychodząc do przedsiębiorcy), a także badając inne umowy, powiązane z umową ocenianą;

3) rażąco narusza twoje interesy, przy czym w grę wchodzą nie tylko interesy ekonomiczne, ale także każde interesy, przykładowo strata czasu, bądź kłopoty logistyczne; nie chodzi przy tym o zwyczajne pokrzywdzenie, ale o bardzo istotne naruszenie twoich interesów, rażąco odbiegające od norm.

Spośród wielu zapisów umowy, najważniejsze są te, które dotyczą ceny (lub wynagrodzenia) i innych tzw. głównych świadczeń stron. Jeśli są one sformułowane w sposób jednoznaczny, nie będą podlegały ocenie z punktu widzenia ich zgodności z przepisami dotyczącymi niedozwolonych postanowień umownych. Wszystkie pozostałe postanowienia umowy mogą być oceniane z punktu widzenia wyżej wymienionych kryteriów.

 

Podstawa prawna: 

art. 385-385 3    Kodeksu cywilnego

art. 23a-23d, art. 99a-99f ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów  

art. 47945   kodeksu postępowania cywilnego

zamknij

Niedozwolone postanowienie umowne nie wiąże z mocy prawa, jeśli występuje w umowie zawartej przez przedsiębiorcę z konsumentem. Przedsiębiorca nie może skutecznie powoływać się na takie postanowienie. Umowa w pozostałym zakresie jest wiążąca. Oznacza to, że jeżeli w twojej umowie znajduje się niedozwolone postanowienie umowne, postanowienie takie nie wiąże cię. Traktowane jest tak, jakby go w ogóle nie było w twojej  umowie.  Wiążą cię pozostałe zapisy umowy.

Przeciwko przedsiębiorcy, który stosuje niedozwolone postanowienia umowne mogą zostać wytoczone sprawy przed Prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

 

 

Podstawa prawna: 

art. 385-385 3    Kodeksu cywilnego

art. 23a-23d, art. 99a-99f ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów  

art. 47945   kodeksu postępowania cywilnego

zamknij

Katalog przykładowych  niedozwolonych postanowień umownych znajduje się w przepisach kodeksu cywilnego.. Nie jest to lista zamknięta. Lista ma za zadanie ułatwić ocenę, czy w zawartej przez  ciebie umowie znajdują się niedozwolone postanowienia umowne. Na liście znajdują się  między innymi następujące postanowienia:

1) klauzule, które wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania; 

 

Przykład: 

Kupiłeś karnet na basen, który uprawnia  cię do korzystania z basenu przez 8 godzin w miesiącu, po dwie godziny tygodniowo. Tymczasem w regulaminie zapisano, że jeżeli basen jest w danym tygodniu zamknięty z powodu organizowanych zawodów to twoje godziny w tym tygodniu 'przepadają' i nie możesz żądać zwrotu zapłaconej ceny.

 

2) klauzule, które uprawniają przedsiębiorcę do jednostronnej zmiany umowy bez ważnej przyczyny wskazanej w tej umowie; 

 

Przykład: 

Twoja umowa o świadczenie usługi Internetu zawiera postanowienie, stosownie do którego operator telekomunikacyjny może jednostronnie zmienić cenę wybranego przez ciebie pakietu, a to nie daje ci prawa do rozwiązania umowy.

 

3) klauzule, które pozbawiają wyłącznie konsumenta uprawnienia do rozwiązania umowy, odstąpienia od niej lub jej wypowiedzenia, natomiast przyznają takie prawo przedsiębiorcy.

 

Przykład:

Zawarłeś na czas nieokreślony umowę  na dostarczanie gazet do domu. W umowie jest zapis, zgodnie z którym  przedsiębiorca może ją wypowiedzieć w ciągu dwóch tygodni, zaś tobie takie uprawnienie nie przysługuje.

 

 

Podstawa prawna: 

art. 385-385 3    Kodeksu cywilnego

art. 23a-23d, art. 99a-99f ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów  

art. 47945   kodeksu postępowania cywilnego

zamknij

Jeśli podejrzewasz, że w twojej umowie znajdują się niedozwolone klauzule możesz:

1) Wystąpić, aby  sąd powszechny dokonał oceny czy dane postanowienie jest niedozwolone, w sprawie, która toczy się przed tym sądem. 

Oznacza to, że jeżeli przedsiębiorca wystąpił przeciwko tobie ze sprawą, a podstawą jego roszczeń jest postanowienie, które uznajesz za niedozwolone postanowienie umowne, zgłoś do sądu wniosek, aby uznał to postanowienie za niedozwolone i na tej podstawie oddalił roszczenia przedsiębiorcy. 

Jeżeli ty wystąpiłeś ze sprawą przeciwko przedsiębiorcy i podstawą tej sprawy jest twoje twierdzenie, że dane postanowienie jest niedozwolonym postanowieniem umownym, zgłoś do sądu wniosek, aby je uznał za niedozwolone i na tej podstawie rozstrzygnął sprawę na twoją korzyść.

Ocena zapisu lub zapisów w umowie dokonywana w pojedynczej, indywidualnej sprawie, nazywana jest kontrolą incydentalną

 

Przykład: 

Mimo że masz karnet na basen, nie mogłeś z niego skorzystać, bo na basenie były organizowane zawody. Przedsiębiorca nie chce ci zwrócić pieniędzy za niewykorzystane godziny, zapisał bowiem w regulaminie, że w takim przypadku zwrot ceny nie przysługuje. Kierujesz sprawę do sądu wnosząc o zasądzenie na twoją rzecz kwoty, która stanowi równowartość niewykorzystanych godzin i jednocześnie podnosisz, że zwrot wpłaconej, niewykorzystanej kwoty jest należny z uwagi na to, że postanowienie, które wyłącza ten zwrot jest niedozwolonym postanowieniem umownym. Jeśli sąd uzna klauzulę za niedozwoloną, wtedy nie będzie ona wiążąca. W mocy pozostaną natomiast wszystkie inne postanowienia twojej umowy. Przedsiębiorca będzie musiał oddać cenę niewykorzystanych godzin. 

 

2) Powiadomić o swoich podejrzeniach Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

W tym przypadku sprawa dotyczy wszystkich, którzy mogą być poszkodowani przez stosowanie niedozwolonej klauzuli w umowach stosowanych przez przedsiębiorcę, a UOKiK sprawuje kontrolę abstrakcyjną. 

Każdy, np. ty, może złożyć do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zawiadomienie o podejrzeniu naruszenia zakazu stosowania we wzorcach umów zawieranych z konsumentami niedozwolonych postanowień umownych.

Jeżeli Prezes UOKiK wyda decyzję o uznaniu postanowienia za niedozwolone i zakaże jego wykorzystywania w umowach zawieranych z konsumentami, to skutki takiej decyzji dotyczą tego przedsiębiorcy, który stosował niedozwolone postanowienie oraz wszystkich konsumentów, którzy zawarli z nim umowę na podstawie wzorca wskazanego w decyzji.

W swojej decyzji Prezes UOKiK może także określić środki usunięcia trwających skutków naruszenia zakazu,  czyli na przykład może nakazać poinformowanie konsumentów,  którzy zawarli dokładnie taką umowę, o tym, że w ich umowie znajduje się niedozwolone postanowienie umowne.

Decyzje podejmowane przez Prezesa UOKiK są publikowane na stronie internetowej  UOKiK.

 

 

Podstawa prawna: 

art. 385-385 3    Kodeksu cywilnego

art. 23a-23d, art. 99a-99f ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów  

art. 47945   kodeksu postępowania cywilnego

zamknij
Od 17 kwietnia 2016 r. to Prezes UOKiK podejmuje decyzje w sprawie uznania za niedozwolone klauzul w umowach zawieranych z konsumentami i publikuje te decyzje na stronie Urzędu.
Do 16 kwietnia 2016 roku oceny czy dane postanowienie jest niedozwoloną klauzulą umowną dokonywał Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (SOKiK). 
Jeżeli wyrok, w którym SOKiK stwierdził, że dana klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym stał się prawomocny, takie postanowienie było wpisywane do rejestru klauzul niedozwolonych, prowadzonego przez UOKiK. Od momentu wpisu postanowienia do rejestru jego stosowanie w umowach z konsumentami było zakazane. 
Mimo zmiany przepisów do rejestru będą wpisywane kolejne klauzule uznane przez SOKiK za niedozwolone w tych postępowaniach, które rozpoczęły się przed 17 kwietnia 2016 roku i jeszcze się nie zakończyły. 
Rejestr jest dostępny na uokik.gov.pl
Podstawa prawna: 
art. 385-385 3    Kodeksu cywilnego
art. 23a-23d, art. 99a-99f ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów  
art. 47945   kodeksu postępowania cywilnego